ทำความรู้จัก CPTPP ให้รอบด้าน ก่อนตัดสินใจค้านหัวชนฝา

AdminSat 13 Jun 2020
0
ทำความรู้จัก CPTPP ให้รอบด้าน ก่อนตัดสินใจค้านหัวชนฝา


หัวข้อที่เป็นประเด็นร้อนในสัปดาห์ที่ผ่านมา นอกจากเรื่อง #SAVEวันเฉลิม ที่ฝ่ายค้านดูจะกระดี๊กระด๊าเป็นพิเศษแล้ว ก็มีหัวข้อ CPTPP นี่แหละ ที่มีเสียงระเบ็งเซ็งแซ่ไปทั่วออนไลน์ ถามว่านี่เป็นครั้งแรกหรือไม่ที่คนพูดถึงเรื่องนี้ เปล่าจ้ะ เพราะเมื่อปลายเดือนเมษายนก็อื้ออึงมาแล้วครั้งหนึ่ง จนรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ต้องถอดหัวข้อนี้ออกจากการประชุมคณะรัฐมนตรี แต่ในที่สุดมันก็ต้องกลับมา

ทำไมต้องนำหัวข้อนี้กลับมาคุยอีกครั้ง? เรื่องนี้คงต้องคุยกันด้วยเหตุผลและรับทราบขั้นตอนอย่างละเอียด เพื่อมิให้เราต้องตกเป็นเครื่องมือของใครคนใดคนหนึ่ง เพราะ

1. ขั้นตอนการเจรจา เพื่อขอเข้าเป็นสมาชิก CPTPP นั้นต้องใช้เวลาไม่น้อยกว่า 3 ปีในการเจราจาให้ครบทุกประเด็นเพื่อให้ win : win ทั้งสองฝ่าย
2. การนำหัวข้อนี้เข้าที่ประชุม ครม. ก็เพื่อให้คณะรัฐมนตรีอนุญาตให้กรมเจรจาการค้าฯ ของกระทรวงพาณิชย์ ตั้งทีมเจรจาอย่างถูกกฎหมาย สิ่งที่เรากังวล สิ่งที่เราเสียเปรียบ สิ่งที่เราจะได้เปรียบมีอะไรบ้าง ฯลฯ 
3. เมื่อทีมเจรจาได้รับการอนุมัติ รายการที่จะไปเจรจาจะถูกส่งเข้าสภาผู้แทนราษฎร ให้รับทราบ ซึ่งตอนนี้สภาฯ ก็กำลังจะตั้งทีมศึกษาเรื่องนี้ควบคู่กันไป
4. จากนั้นทีมเจรจาก็ไปเจรจาตามหัวข้อต่าง ๆ ได้เรื่องอย่างไรต้องรายงานคณะรัฐมนตรี เพื่อตัดสินใจ จากนั้นจะเข้าสู่กระบวนการทำประชาพิจารณ์ ก่อนเข้าสู่กระบวนการตัดสินใจเซ็นสัญญาอย่างเป็นทางการ
5. หากเจรจาแล้ว เรารู้สึกว่าเสียเปรียบ ได้ไม่คุ้มเสีย หรือมีการค้าที่ไม่เป็นธรรมกับประเทศไทย ก็สามารถล้มดีลได้ ครั้งหนึ่งเราเคยล้มดีล Thai - US FTA มาแล้ว โดยเราเริ่มเจรจาในปี 2003 และยุติทุกอย่างในปี 2006 เนื่องจากตอนนั้นเรารู้สึกว่า เราเสียเปรียบในเรื่องทรัพย์สินทางปัญญา ก็ล้มดีลไป จบ

CPTPP ก็เช่นกัน คำถามง่าย ๆ ในวันนี้คือ
1. เราจะล้มดีล ทั้ง ๆ ที่เรายังไม่ได้เจรจาใด ๆ เลยเชียวหรือ?
2. สิ่งที่เรากังวลว่าเราจะเสียเปรียบ จริง ๆ แล้วเราเสียเปรียบจริงหรือไม่?
3. ทำไมสิ่งที่เรากลัว แต่เวียดนาม มาเลเซีย และสิงคโปร์ ไม่กลัว?

บนโลกนี้ไม่มีอะไร 100% แต่เราต้องชั่งน้ำหนัก เราได้มากกว่าเสีย หรือเสียมากกว่า สมมติว่าเราได้มากกว่าเสีย สิ่งที่เราต้องเสียมันรุนแรงหรือไม่ ถ้ารุนแรงก็ล้มดีลซะ ก็จบ

แล้ว CPTPP คืออะไรกันแน่

CPTPP มีชื่อเต็มว่า Comprehensive and Progressive Agreement of Trans-Pacific Partnership หรือ ความตกลงที่ครอบคลุมและก้าวหน้าสำหรับหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจภาคพื้นแปซิฟิก โดยเป็นความตกลงการค้าเสรีที่ครอบคลุมในเรื่องการค้า การบริการ และการลงทุนเพื่อสร้างมาตรฐานและกฎระเบียบร่วมกันระหว่างประเทศสมาชิก ทั้งในประเด็นการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา มาตรฐานแรงงาน กฎหมายสิ่งแวดล้อม รวมถึงกลไกแก้ไขข้อพิพาทระหว่างรัฐบาลและนักลงทุนต่างชาติ

ซึ่งความตกลงนี้ ริเริ่มกันมาตั้งแต่ปี 2006 ที่มีชื่อเดิมว่า TPP (Trans-Pacific Partnership) และมีสมาชิกทั้งหมด 12 ประเทศ แต่หลังจากสหรัฐฯ ซึ่งเป็นหัวเรือใหญ่ในตอนนั้นถอนตัวออกไปเมื่อต้นปี 2017 ประเทศสมาชิกที่เหลือก็ตัดสินใจเดินหน้าความตกลงต่อโดยใช้ชื่อใหม่ว่า CPTPP ปัจจุบันสมาชิก CPTPP มีทั้งหมด 11 ประเทศ คือ ญี่ปุ่น แคนาดา เม็กซิโก เปรู ชิลี ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ สิงคโปร์ มาเลเซีย บรูไน และเวียดนาม

ข้อแตกต่างระหว่าง CPTPP กับ TPP นั้นอยู่ตรงที่ขนาดของเศรษฐกิจและการค้าที่เล็กลง มีกฎเกณฑ์ที่ผ่อนคลายมากขึ้น มีรายงานจากธนาคารโลกระบุว่า ขนาดเศรษฐกิจรวมของ CPTPP หลังไม่มีสหรัฐฯ ลดฮวบจาก 38% ของเศรษฐกิจโลก เป็น 13% ส่วนขนาดการค้ารวมลดลงจาก 27% เป็น 15%

ในขณะที่รายละเอียดในกฎหมายบางข้อถูกระงับไปด้วยพร้อมกับการถอนตัวของสหรัฐฯ อาทิ ข้อบัญญัติ (provision) 22 ข้อ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นประเด็นที่สหรัฐฯ สนับสนุนมาก แต่ไม่เป็นประโยชน์กับประเทศสมาชิกอื่น ๆ เช่น การคุ้มครองอุตสาหกรรมยา การขยายระยะเวลาคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาจาก 50 ปีเป็น 70 ปี และการให้สิทธินักลงทุนฟ้องร้องรัฐบาลในบางกรณีที่นโยบายรัฐส่งผลลบต่อธุรกิจ เป็นต้น

สิ่งที่คนไทยกังวลเกี่ยวกับ CPTPP

1. พันธุ์พืช และความหลายหลายทางชีวภาพ

กลุ่มกรีนพีช ประเทศไทย ให้ข้อมูลว่า การเข้าร่วมเป็นภาคี CPTPP จะเป็นการทำลายความมั่นคงและความปลอดภัยทางอาหารของประเทศไทย ข้อตกลงที่เกี่ยวกับทรัพย์สินทางปัญญาหลายฉบับ โดยเฉพาะอย่างยิ่งอนุสัญญาระหว่างประเทศ เพื่อการคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่ หรือ UPOV 1991 ซึ่งตัดสิทธิพื้นฐานของเกษตรกรในการเก็บพันธุ์พืชไปปลูกต่อในฤดูกาลถัดไป แต่กลับเพิ่มสิทธิผูกขาดแก่บริษัทเมล็ดพันธุ์ในการฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายจากผลผลิตและผลิตภัณฑ์จากเกษตรกรนอกเหนือจากค่าเมล็ดพันธุ์  นอกจากนี้ ยังมีความเป็นไปได้สูงที่ไทยจะเผชิญกับการแข่งขันที่มากขึ้น โดยเฉพาะสินค้าเกษตรจากแคนาดา เช่น ปุ๋ย และถั่วเหลือง ที่จะเข้ามาตีตลาดไทยหลังการเปิดเสรีด้านการค้า

2. ยา

สภาเภสัชกรรมให้รายละเอียดว่า เนื้อหาในข้อตกลงหลายส่วนที่ส่งผลต่อการเข้าถึงยา การพัฒนาอุตสาหกรรมยาในประเทศ และส่งผลต่อเรื่องสุขภาพและระบบสาธารณสุขในด้านอื่น เช่น การผูกโยงการขึ้นทะเบียนตำรับยากับระบบสิทธิบัตร (Patent linkage) ข้อผูกมัดในบทว่าด้วยการจัดซื้อจัดจ้างโดยรัฐและทรัพย์สินทางปัญญา

3. ธุรกิจบริการ

ในส่วนของภาคบริการนั้น CPTPP ใช้เงื่อนไขการเจรจาแบบ negative list หรือการระบุรายการที่ไม่เปิดเสรี หมายความว่าประเทศสมาชิกสามารถระบุหมวดธุรกิจบริการที่ไม่ต้องการเปิดเสรีได้ ส่วนที่หมวดธุรกิจบริการอื่น ๆ ที่ไม่ได้เลือกไว้ในข้อตกลงจะต้องเปิดเสรีต่อนักลงทุนต่างชาติทั้งหมด

4. การจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ

การเข้าร่วมเป็นภาคี CPTPP จะเปิดช่องให้บริษัทเอกชนต่างประเทศที่เป็นสมาชิกสามารถเข้าร่วมประมูลในโครงกรต่างๆ ได้อย่างเสรี


สิ่งที่กรมเจรจาการค้าฯ ชี้แจง

นางอรมน ทรัพย์ทวีธรรม อธิบดีกรมเจรจาการค้าระหว่างประเทศ เปิดเผยว่า  ขณะนี้กรมได้เสนอผลการศึกษาและระดมความเห็นภาคส่วนที่เกี่ยวข้องเรื่องการเข้าร่วมความตกลงที่ครอบคลุมและก้าวหน้าสำหรับหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจภาคพื้นแปซิฟิก (CPTPP) ของไทย โดยผลการศึกษาตามแบบจำลองทางเศรษฐศาสตร์สรุปว่า การเข้าร่วม CPTPP จะช่วยให้เศรษฐกิจไทยขยายตัว โดย GDP จะขยายตัว 0.12 %  คิดเป็นมูลค่า 13.32 พันล้านบาท  การลงทุนขยายตัว 5.14%  คิดเป็นมูลค่า 148.24 พันล้านบาท  แต่หากไม่เข้าร่วม CPTPP จะส่งผลกระทบ GDP ไทยลดลง 0.25% คิดเป็นมูลค่า 26.6 พันล้านบาท และกระทบการลงทุน 0.49 % คิดเป็นมูลค่า 14,270 ล้านบาท รวมทั้งจะทำให้ไทยเสียโอกาสขยายการค้าการลงทุนและการเชื่อมโยงห่วงโซ่หรือกระบวนการผลิตในภูมิภาค

นางอรมน  กล่าวว่า ส่วนข้อกังวลว่า ความตกลง CPTPP จะส่งผลกระทบต่อการเข้าถึงยา การคุ้มครองพันธุ์พืช และการเปิดตลาดจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐของไทย ผลการศึกษาข้อในบทความตกลง CPTPP และข้อผูกพันของประเทศสมาชิก CPTPP พบว่า ความตกลงฯ ได้ถอดเรื่องการขยายขอบเขตและอายุคุ้มครองสิทธิบัตรยา ตลอดจนการผูกขาดข้อมูลผลการทดสอบยาออกไปแล้วตั้งแต่สหรัฐฯ ถอนตัวออกจากการเจรจาความตกลง CPTPP   นอกจากนี้ ความตกลงข้อ 18.41 และ 18.6 กำหนดให้สมาชิกสามารถบังคับใช้สิทธิเหนือสิทธิบัตรยา (CL) และใช้มาตรการเพื่อดูแลเรื่องสาธารณสุข เพื่อดูแลเรื่องการเข้าถึงยาของประชาชนได้ ตามความตกลงทริปส์ขององค์การการค้าโลก (WTO) ในทุกกรณี รวมถึงการใช้เพื่อประโยชน์สาธารณะที่ไม่ใช่เพื่อการค้า (public noncommercial use) อีกทั้งจะไม่สุ่มเสี่ยงที่จะถูกฟ้องร้องในประเด็นการใช้ CL

นางอรมน กล่าวว่า   เรื่องการคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่และการเข้าเป็นสมาชิกอนุสัญญาระหว่างประเทศว่าด้วยการคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่ (UPOV 1991) ได้ให้ทางเลือกแก่สมาชิก CPTPP สามารถออกกฎหมาย กำหนดเป็นข้อยกเว้นให้เกษตรกรเก็บเมล็ดพันธุ์ไว้ปลูกในพื้นที่เพาะปลูกของตนได้ อีกทั้งสามารถใช้ประโยชน์จากผลผลิตและผลิตภัณฑ์ได้ โดยไม่ต้องขออนุญาตเจ้าของพันธุ์หากซื้อมาถูกกฎหมาย จึงแก้ปัญหาที่เกษตรกรมีข้อกังวลว่าจะไม่สามารถเก็บพันธุ์พืชไว้ปลูกต่อได้เมื่อเข้าเป็นสมาชิก UPOV รวมทั้งยังคงสามารถเก็บเมล็ดพันธุ์พืชในกลุ่มพันธุ์พื้นเมือง พันธุ์ดั้งเดิม พันธุ์ป่าของพืชทุกชนิดรวมทั้งสมุนไพร และพันธุ์การค้าที่ไม่ได้รับการคุ้มครองไปปลูกต่อได้เหมือนเดิมสำหรับการจัดซื้อจัดจ้างโดยรัฐ ความตกลงฯ เปิดให้สมาชิกสามารถกำหนดมูลค่าขั้นต่ำของการแข่งขันในโครงการจัดซื้อจัดจ้างของรัฐ ถ้ามูลค่าต่ำกว่าที่กำหนดไว้ ก็ไม่ต้องเปิดให้สมาชิก CPTPP เข้ามาแข่งขันทำให้สมาชิก CPTPP สามารถดูแลผู้ประกอบการในประเทศ และมีระยะเวลาปรับตัว เช่น เวียดนาม ขอเวลาปรับตัวถึง 25 ปี

นางอรมน กล่าวต่อว่า  หาก ครม.เห็นชอบไทยขอเจรจาเข้าร่วมความตกลง CPTPP ก็ยังมีอีกหลายขั้นตอน คือ ไทยจะต้องมีหนังสือถึงนิวซีแลนด์ ในฐานะประเทศผู้รักษาความตกลงฯ เพื่อขอเจรจาเข้าร่วม หลังจากนั้นจะมีการตั้งคณะเจรจาซึ่งประกอบด้วยผู้แทนของกระทรวงต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง เพื่อทำหน้าที่เจรจาต่อรองเงื่อนไข ข้อยกเว้น และระยะเวลาในการปรับตัวของไทย เพื่อให้เป็นประโยชน์ต่อประเทศมากที่สุดการตัดสินใจว่า ไทยจะยอมรับผลการเจรจาและเข้าร่วมความตกลง CPTPP หรือไม่ จะต้องได้รับความเห็นชอบจากรัฐสภา ตามมาตรา 178 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยด้วย

อ่านข้อมูลทั้งสองด้าน แล้วติดตามรายละเอียดในฐานะภาคประชาชนอย่างใกล้ชิด ก่อนตัดสินใจว่าจะเลือกค้านหัวชนฝา หรือชั่งน้ำหนักข้อดี/ข้อเสีย ก่อนตัดสินใจ

https://www.scbeic.com/th/detail/product/4727
https://www.youtube.com/watch?v=iWDE2bCpFz4
https://www.bangkokbiznews.com/news/detail/877992
https://www.bangkokbiznews.com/news/detail/878002?ant=
https://www.greenpeace.org/thailand/press/12449/food-sustainability-say-no-to-cptpp-agreement/
https://www.bbc.com/thai/thailand-52437047


#RoundtableThailand
roundtablethailand.com
#CPTPP

Related stories